Prawidłowe funkcjonowanie gospodarki żelaza jest niezwykle ważne dla osób podejmujących regularną aktywność fizyczną, w tym dla profesjonalnych zawodników. W przypadku niektórych dyscyplin, ze względu na ich specyfikę czy konieczność utrzymywania przez zawodnika niskiej masy ciała, realizacja zapotrzebowania na składniki mineralne może okazać się trudna, co w konsekwencji prowadzi do niskiego poziomu żelaza. Dowiedz się, jaką rolę odgrywa utrzymywanie optymalnego poziomu żelaza w organizmie.
Niski poziom żelaza – objawy i wpływ na wyniki sportowe
Popularnie zwykło się mawiać, że wyniki hemoglobiny mieszczące się w wartościach prawidłowych świadczą o odpowiednim nasyceniu organizmu żelazem. Nic bardziej mylnego – w przypadku, gdy hemoglobina wciąż pozostaje w normie, ale obserwujemy obniżony poziom ferrytyny, mowa już o niedoborze żelaza bez anemii. Taki stan dotyczy nawet 15-35% kobiet podejmujących sporty wytrzymałościowe, co jest znacznie wyższym odsetkiem w porównaniu do panów wykonujących tego samego typu wysiłki.
Co więcej, u części sportowców negatywne objawy będą pojawiać się już wtedy, gdy zasoby ferrytyny (zapasów żelaza) spadną poniżej wartości optymalnych. Parametry gospodarki żelaza, takie jak ferrytyna czy hemoglobina, można kontrolować w ramach dostępnych pakietów badań dla sportowców (np. w ALAB sport https://alabsport.pl/pakiety).
- Niski poziom żelaza — objawy
Do objawów zbyt niskiego poziomu żelaza należą:
- zwiększona wrażliwość na zimno;
- łatwa męczliwość;
- osłabienie;
- przewlekłe zmęczenie;
- przyspieszone bicie serca, co w treningu przekłada się na wyższe tętno;
- spadek odporności;
- bladość powłok skórnych.
Zwiększona męczliwość, wzrost kosztu energetycznego wysiłku treningu ze względu na przyspieszone bicie serca oraz przewlekłe zmęczenie zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio wpływają na wyniki sportowe. Zdecydowanie trudniej o realizację zaplanowanych jednostek treningowych, szczególnie tych wymagających, gdy nieustannie towarzyszy nam złe samopoczucie.
Więcej nie zawsze znaczy lepiej – kiedy wysoki poziom żelaza może być toksyczny?
Dawka czyni truciznę, dlatego zbyt wysoki poziom żelaza również nie jest pożądany. Fińscy mężczyźni, którzy mają ferrytynę na poziomie 200 ng/ml 2-3-krotnie częściej zapadali na zawał w porównaniu do tych, którzy mieli połowę tego poziomu. Wysoki poziom żelaza zmagazynowany pod postacią ferrytyny wiąże się również z wyższą insulinoopornością. Dodatkowo jako cząsteczka może być potencjalnie toksyczna, przyspieszając powstawanie wolnych rodników tlenowych.
Ponadto warto pamiętać, że ferrytyna jest też tzw. białkiem ostrej fazy – wysokie wartości ferrytyny mogą świadczyć o toczącym się stanie zapalnym w organizmie.
O czym może świadczyć wysoki poziom żelaza?
Z podwyższonym poziomem żelaza najczęściej spotykamy się w przypadku:
- chorób krwi (defektów budowy hemoglobiny, enzymów wewnątrzkomórkowych i niedokrwistości hemolitycznych, w których dochodzi do rozpadu krwinek czerwonych),
- toksycznego działania leków,
- przewlekłych chorób wątroby,
- hemochromatozy,
- łagodnej hiperferrytynemii,
- stosowania zbyt dużych dawek żelaza, często w połączeniu ze wspomagającą jego wchłanianie witaminą C.
Wysoki poziom żelaza – objawy, na które należy zwrócić uwagę
Zbyt wysoki poziom żelaza w organizmie można najprościej stwierdzić za sprawą badań laboratoryjnych — jest tak ze względu na to, że pojawiające się objawy są niespecyficzne. Objawami podwyższonego poziomu żelaza są m.in. zmęczenie, ból brzucha, bóle stawów występujące głównie w stawach śródręczno-paliczkowych palca wskazującego oraz środkowego, spadek libido, wzmożona pigmentacja skóry czy uszkodzenie wątroby.
Podsumowanie
Zarówno niedobór, jak i nadmiar żelaza nie jest dla nas korzystny. Z tego powodu warto nie tylko dbać o dietę dostarczającą tego pierwiastka, ale także nie stosować bez potrzeby nadmiernej suplementacji oraz regularnie wykonywać badania krwi. W wielu przypadkach wysoki poziom żelaza u sportowców (i nie tylko) może być efektem choroby, której leczenie pozwala wyrównać stężenie tego pierwiastka w organizmie.
Bibliografia
- Kobiela-Mednis, A. Co oznacza podwyższone żelazo i kiedy wykonywać badanie żelaza we krwi? Dostęp: 12.10.2025 https://alabsport.pl/blog/co-oznacza-podwyzszone-zelazo-i-kiedy-wykonac-badanie-zelaza-we-krwi/
- Borkowska, A., Antosiewicz, J. Żelazo – przyjaciel, który bywa toksyczny. Kosmos Problemy Nauk Biologicznych 2020, nr 4 (329), s. 757-764.
Artykuł sponsorowany
